Εγκλήματα μέσω Διαδικτύου: Ηλεκτρονική Απάτη, Παραβίαση Δεδομένων και Διαδικτυακή Παρενόχληση

Ένα μήνυμα από «την τράπεζα», ένα e-shop που εξαφανίζεται μετά την πληρωμή, ένας λογαριασμός social media που παραβιάζεται, προσωπικές φωτογραφίες που κυκλοφορούν χωρίς άδεια. Τα εγκλήματα μέσω διαδικτύου αυξάνονται ραγδαία και μπορεί να αφορούν οποιονδήποτε. Το καλό νέο είναι ότι ο νόμος προβλέπει ειδικά αδικήματα, εξειδικευμένες αρχές δίωξης και, σε πολλές περιπτώσεις, τρόπους ανάκτησης των χρημάτων.

Ηλεκτρονική απάτη

Η ηλεκτρονική απάτη τιμωρείται κυρίως ως απάτη με υπολογιστή (άρθρο 386Α ΠΚ), όταν η ζημία προκαλείται μέσω επέμβασης σε ηλεκτρονικό σύστημα ή δεδομένα, ή ως κοινή απάτη όταν το θύμα παραπλανάται να μεταφέρει το ίδιο τα χρήματα. Οι πιο συνηθισμένες μορφές είναι:

• Phishing και smishing: email ή SMS που μιμούνται τράπεζες, courier ή δημόσιες υπηρεσίες και ζητούν κωδικούς ή στοιχεία κάρτας.
• Ψεύτικα e-shops και αγγελίες: προϊόντα που πληρώνονται αλλά δεν αποστέλλονται ποτέ.
• Επενδυτικές απάτες: πλατφόρμες κρυπτονομισμάτων ή trading με υπόσχεση υψηλών κερδών.
• Απάτες «συγγενή σε ανάγκη»: μηνύματα σε εφαρμογές συνομιλίας από υποτιθέμενο παιδί ή φίλο που ζητά επείγουσα μεταφορά χρημάτων.
• Romance scams: διαδικτυακές σχέσεις που χτίζονται με σκοπό την απόσπαση χρημάτων.
• SIM swapping: υποκλοπή του αριθμού κινητού για πρόσβαση σε e-banking.

Παράνομη πρόσβαση και παραβίαση δεδομένων

Ο Ποινικός Κώδικας τιμωρεί αυτοτελώς πράξεις που στρέφονται κατά συστημάτων πληροφοριών και δεδομένων, όπως:

• την παράνομη πρόσβαση σε σύστημα πληροφοριών ή λογαριασμό (hacking),
• την παράνομη υποκλοπή δεδομένων κατά τη μετάδοσή τους,
• την καταστροφή, αλλοίωση ή διαγραφή ηλεκτρονικών δεδομένων, π.χ. με ransomware,
• την παρακώλυση της λειτουργίας συστημάτων, όπως οι επιθέσεις άρνησης υπηρεσίας,
• την παράνομη επεξεργασία ή διάδοση προσωπικών δεδομένων.

Για τα προσωπικά δεδομένα εφαρμόζονται ο Γενικός Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 (GDPR) και ο Ν. 4624/2019, που προβλέπουν ποινικές κυρώσεις, διοικητικά πρόστιμα από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων και δικαίωμα αποζημίωσης. Οι επιχειρήσεις που υφίστανται παραβίαση έχουν επιπλέον υποχρέωση γνωστοποίησης στην Αρχή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στα ίδια τα υποκείμενα.

Διαδικτυακή παρενόχληση

Η διαδικτυακή παρενόχληση μπορεί να στοιχειοθετεί διάφορα αδικήματα, ανάλογα με τη μορφή της:

• απειλή, όταν προκαλείται τρόμος ή ανησυχία με μηνύματα,
• εξύβριση, δυσφήμηση ή συκοφαντική δυσφήμηση μέσω αναρτήσεων και σχολίων,
• διάδοση προσωπικών φωτογραφιών ή βίντεο χωρίς συναίνεση (άρθρο 346 ΠΚ),
• επίμονη παρακολούθηση και ενόχληση μέσω πολλαπλών λογαριασμών,
• δημιουργία ψεύτικων προφίλ με στοιχεία άλλου προσώπου.

Όταν η παρενόχληση ασκείται από σύντροφο ή πρώην σύντροφο, μπορεί να εμπίπτει και στο πλαίσιο της ενδοοικογενειακής βίας, με αυστηρότερη αντιμετώπιση και δυνατότητα άμεσης επιβολής περιοριστικών όρων.

Τα πρώτα βήματα αν πέσετε θύμα

• Ενημερώστε αμέσως την τράπεζά σας: ζητήστε φραγή κάρτας και λογαριασμών και αμφισβήτηση των συναλλαγών. Ο χρόνος είναι κρίσιμος για την ανάκτηση των χρημάτων.
• Αλλάξτε κωδικούς: σε email, e-banking και social media, και ενεργοποιήστε έλεγχο ταυτότητας δύο παραγόντων.
• Διατηρήστε αποδείξεις: κρατήστε screenshots, URL, αριθμούς τηλεφώνου, στοιχεία συναλλαγών. Μη διαγράφετε μηνύματα ούτε συνομιλίες.
• Καταγγείλετε: στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (τηλ. 11188, ccu@cybercrimeunit.gov.gr) ή σε οποιοδήποτε αστυνομικό τμήμα.
• Μην πληρώσετε λύτρα ή «εκβιαστές»: και μη συνομιλείτε μαζί τους χωρίς συμβουλή.

Μπορώ να πάρω πίσω τα χρήματά μου;

Σε πολλές περιπτώσεις ναι. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις υπηρεσίες πληρωμών προβλέπει ότι ο πάροχος οφείλει να επιστρέψει ποσά από μη εγκεκριμένες συναλλαγές, εκτός αν αποδείξει δόλο ή βαριά αμέλεια του πελάτη. Επιπλέον, η ποινική διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε δέσμευση λογαριασμών του δράστη, ενώ με αγωγή μπορεί να ζητηθεί αποζημίωση. Ένας δικηγόρος μπορεί να διεκδικήσει την επιστροφή από την τράπεζα και να αμφισβητήσει τυχόν ισχυρισμούς για αμέλεια.

Αν κατηγορείστε για ηλεκτρονικό έγκλημα

Δεν είναι σπάνιο να κατηγορείται κάποιος επειδή ο λογαριασμός του χρησιμοποιήθηκε από τρίτους ως «money mule» ή επειδή η ταυτότητά του υποκλάπηκε. Σε τέτοιες υποθέσεις η τεχνική ανάλυση των ψηφιακών ιχνών είναι καθοριστική. Γνωρίστε τα δικαιώματα του κατηγορουμένου και μην προβείτε σε δηλώσεις χωρίς δικηγόρο.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Έδωσα μόνος μου τα στοιχεία της κάρτας μου. Δικαιούμαι επιστροφή;

Εξαρτάται από τις περιστάσεις. Οι τράπεζες συχνά επικαλούνται βαριά αμέλεια, όμως αυτό κρίνεται κατά περίπτωση και μπορεί να αμφισβητηθεί.

2. Πού καταγγέλλω μια ηλεκτρονική απάτη;

Στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (11188) ή σε οποιοδήποτε αστυνομικό τμήμα. Παράλληλα, ενημερώστε αμέσως την τράπεζά σας.

3. Το hacking λογαριασμού social media είναι ποινικό αδίκημα;

Ναι. Η παράνομη πρόσβαση σε λογαριασμό ή σύστημα τιμωρείται αυτοτελώς, ανεξάρτητα από το αν προκλήθηκε οικονομική ζημία.

4. Κάποιος δημοσίευσε προσωπικές μου φωτογραφίες. Τι κάνω;

Κρατήστε αποδείξεις, ζητήστε αφαίρεση από την πλατφόρμα και καταγγείλετε αμέσως. Η διάδοση προσωπικού υλικού χωρίς συναίνεση τιμωρείται.

5. Μπορεί να βρεθεί ο δράστης αν χρησιμοποιεί ψεύτικο προφίλ;

Συχνά ναι. Οι αρχές μπορούν να ζητήσουν στοιχεία από παρόχους και πλατφόρμες, με τη διαδικασία άρσης του απορρήτου όπου απαιτείται.

6. Η επιχείρησή μου υπέστη διαρροή δεδομένων. Έχω υποχρεώσεις;

Ναι. Κατά κανόνα πρέπει να γνωστοποιήσετε την παραβίαση στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων μέσα σε σύντομη προθεσμία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ενημερώσετε τους πελάτες σας.

7. Ο λογαριασμός μου χρησιμοποιήθηκε για να περάσουν χρήματα απάτης. Ευθύνομαι;

Αν δεν γνωρίζατε και δεν συμμετείχατε, δεν έχετε ποινική ευθύνη. Χρειάζεται όμως άμεση νομική υποστήριξη για να αποδειχθεί η καλή σας πίστη.

8. Πρέπει να πληρώσω αν με εκβιάζουν με προσωπικό υλικό;

Όχι. Η πληρωμή σπάνια σταματά τον εκβιασμό. Διακόψτε την επικοινωνία, κρατήστε αποδείξεις και καταγγείλετε αμέσως.

Δικηγορικό Γραφείο Μπούρας & Συνεργάτες: Νομική προστασία στον ψηφιακό κόσμο

Στα ηλεκτρονικά εγκλήματα οι πρώτες ώρες και ημέρες είναι καθοριστικές, τόσο για τη διάσωση αποδείξεων όσο και για την ανάκτηση των χρημάτων. Η έγκαιρη και σωστή νομική κίνηση κάνει τη διαφορά.

Το Δικηγορικό Γραφείο Ιωάννης Μπούρας & Συνεργάτες δραστηριοποιείται στην Αθήνα από το 1995, με συνέχεια τριών γενεών νομικών. Το τμήμα Ποινικού Δικαίου αναλαμβάνει την εκπροσώπηση θυμάτων ηλεκτρονικής απάτης, hacking και διαδικτυακής παρενόχλησης, τη διεκδίκηση χρημάτων από τράπεζες και την υπεράσπιση όσων κατηγορούνται αδίκως. Για επιχειρήσεις, σε συνεργασία με το τμήμα Δικαίου της Επιχείρησης, παρέχουμε υποστήριξη σε περιστατικά παραβίασης δεδομένων και συμμόρφωση με τον GDPR.

Παρέχουμε άμεση τηλεφωνική καθοδήγηση, σαφές χρονοδιάγραμμα και ειλικρινή εκτίμηση για την πορεία της υπόθεσής σας.

Επικοινωνήστε μαζί μας:

• Τηλέφωνο: 210 3305169 | 698 075 9456
• Email: info@bouraslaw.gr
• Γραφείο Αθήνας: Σόλωνος 121, Αθήνα 10678
• Γραφείο Παλλήνης: Λ. Μαραθώνος 34, Παλλήνη 15351
• Φόρμα επικοινωνίας: gr/epikoinonia