Οικονομικά Αδικήματα: Φοροδιαφυγή, Απάτη και Υπεξαίρεση

Τα οικονομικά αδικήματα αφορούν όλο και περισσότερους ανθρώπους: επιχειρηματίες, διαχειριστές εταιρειών, λογιστές, εργαζόμενους σε θέσεις ευθύνης, αλλά και απλούς ιδιώτες που βρέθηκαν μπλεγμένοι σε μια συναλλαγή που στράβωσε. Είναι υποθέσεις τεχνικά σύνθετες, με έντονο αποδεικτικό φορτίο, όπου η ποινική, η φορολογική και η αστική διάσταση συχνά εξελίσσονται παράλληλα.

Απάτη (άρθρο 386 ΠΚ)

Απάτη διαπράττει όποιος, με σκοπό να αποκομίσει παράνομο περιουσιακό όφελος για τον εαυτό του ή για άλλον, πείθει κάποιον σε πράξη ή παράλειψη που τον ζημιώνει, παρουσιάζοντας ψευδή γεγονότα ή αποκρύπτοντας αληθινά. Για να στοιχειοθετηθεί χρειάζονται:

• εξαπάτηση μέσω ψευδών παραστάσεων ή απόκρυψης αλήθειας,
• πλάνη του θύματος που το οδηγεί σε περιουσιακή διάθεση,
• περιουσιακή ζημία,
• δόλος και σκοπός παράνομου πλουτισμού.

Η απάτη είναι κατά κανόνα πλημμέλημα, γίνεται όμως κακούργημα όταν η ζημία υπερβαίνει το όριο που ορίζει ο νόμος ή όταν τελείται κατ’ επάγγελμα ή σε βάρος του Δημοσίου. Ειδική μορφή είναι η απάτη με υπολογιστή (άρθρο 386Α ΠΚ), που αφορά παρεμβάσεις σε ηλεκτρονικά συστήματα και ηλεκτρονικές πληρωμές.

Στην πράξη, πολλές διαφορές που καταγγέλλονται ως απάτη είναι απλές αστικές διενέξεις: μια σύμβαση που δεν εκτελέστηκε ή ένα χρέος που δεν πληρώθηκε δεν συνιστούν από μόνα τους απάτη. Η διάκριση αυτή είναι συχνά το κεντρικό επιχείρημα της υπεράσπισης.

Υπεξαίρεση (άρθρο 375 ΠΚ)

Υπεξαίρεση διαπράττει όποιος ιδιοποιείται παράνομα ξένο κινητό πράγμα που βρίσκεται ήδη στην κατοχή του. Η διαφορά από την κλοπή είναι ότι ο δράστης δεν αφαιρεί το πράγμα, αλλά το έχει νόμιμα στα χέρια του, π.χ. ως υπάλληλος, διαχειριστής ή θεματοφύλακας, και το κρατά ή το διαθέτει σαν να είναι δικό του.

Βαρύτερη αντιμετώπιση προβλέπεται όταν το αντικείμενο είναι μεγάλης αξίας ή όταν ο δράστης το κατείχε λόγω ειδικής σχέσης εμπιστοσύνης, όπως ο επίτροπος, ο εκκαθαριστής ή ο διαχειριστής ξένης περιουσίας. Για δημοσίους υπαλλήλους προβλέπεται το ειδικό αδίκημα της υπεξαίρεσης στην υπηρεσία.

Φοροδιαφυγή

Τα φορολογικά αδικήματα ρυθμίζονται κυρίως από τον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (Ν. 4987/2022). Ποινικά κολάσιμες συμπεριφορές είναι, μεταξύ άλλων:

• η απόκρυψη φορολογητέας ύλης ή η υποβολή ανακριβών δηλώσεων, όταν ο φόρος που αποφεύχθηκε υπερβαίνει τα όρια του νόμου,
• η έκδοση ή αποδοχή πλαστών και εικονικών φορολογικών στοιχείων,
• η μη απόδοση ΦΠΑ και παρακρατούμενων φόρων πάνω από ορισμένα ποσά.

Η ποινική δίωξη είναι ανεξάρτητη από τα διοικητικά πρόστιμα της ΑΑΔΕ, αν και συχνά βασίζεται στα ίδια πορίσματα ελέγχου. Σε εταιρείες, ευθύνη μπορεί να αποδοθεί στους νόμιμους εκπροσώπους και διαχειριστές. Περισσότερα για τις οφειλές προς το Δημόσιο θα βρείτε στον οδηγό μας για την ποινική ευθύνη για χρέη προς το Δημόσιο.

Πώς ξεκινά μια υπόθεση

Οι υποθέσεις οικονομικών εγκλημάτων μπορεί να ξεκινήσουν από:

• μήνυση ή έγκληση του ζημιωθέντος,
• πόρισμα φορολογικού ελέγχου της ΑΑΔΕ ή έρευνα της ΣΔΟΕ,
• αναφορά της Αρχής για την Καταπολέμηση της Νομιμοποίησης Εσόδων,
• εσωτερικό έλεγχο εταιρείας ή τράπεζας.

Συχνά συνοδεύονται από δέσμευση τραπεζικών λογαριασμών και περιουσιακών στοιχείων, ενώ σε σοβαρές υποθέσεις μπορεί να προστεθεί και κατηγορία για νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματική δραστηριότητα.

Η σημασία της ικανοποίησης και της εξόφλησης

Στα περιουσιακά και φορολογικά αδικήματα ο νόμος δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην αποκατάσταση της ζημίας. Η πλήρης ικανοποίηση του παθόντος ή η εξόφληση της οφειλής προς το Δημόσιο, ανάλογα με το στάδιο της διαδικασίας, μπορεί να οδηγήσει σε εξάλειψη του αξιοποίνου ή σε σημαντικά ευνοϊκότερη μεταχείριση. Γι’ αυτό η στρατηγική πρέπει να σχεδιάζεται νωρίς, όχι λίγες ημέρες πριν τη δίκη.

Πώς οργανώνεται η υπεράσπιση

• έλεγχος αν η πράξη στοιχειοθετείται ποινικά ή πρόκειται για αστική διαφορά,
• ανάλυση λογιστικών και τραπεζικών στοιχείων, συχνά με τεχνικό σύμβουλο,
• αμφισβήτηση του ύψους της ζημίας ή του φόρου, που καθορίζει αν η πράξη είναι πλημμέλημα ή κακούργημα,
• έλεγχος παραγραφής και τήρησης των δικονομικών προθεσμιών,
• αξιοποίηση της δυνατότητας ικανοποίησης ή ρύθμισης για ευνοϊκότερη έκβαση.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Ποια η διαφορά απάτης και υπεξαίρεσης;

Στην απάτη ο δράστης εξαπατά το θύμα ώστε να του δώσει κάτι. Στην υπεξαίρεση το πράγμα βρίσκεται ήδη νόμιμα στην κατοχή του και το ιδιοποιείται παράνομα.

2. Αν δεν μου επέστρεψε χρήματα που του δάνεισα, είναι απάτη;

Όχι απαραίτητα. Η απλή μη εκπλήρωση υποχρέωσης είναι αστική διαφορά. Απάτη υπάρχει μόνο αν από την αρχή υπήρχε δόλια εξαπάτηση.

3. Πότε η απάτη γίνεται κακούργημα;

Όταν η ζημία υπερβαίνει το όριο που θέτει ο νόμος, όταν τελείται κατ’ επάγγελμα ή σε ορισμένες περιπτώσεις βλάβης του Δημοσίου.

4. Κάθε φορολογική οφειλή είναι φοροδιαφυγή;

Όχι. Ποινική ευθύνη προκύπτει όταν υπάρχει απόκρυψη, ανακριβής δήλωση ή εικονικά στοιχεία και τα ποσά υπερβαίνουν τα όρια του νόμου. Η απλή αδυναμία πληρωμής δηλωμένου φόρου αντιμετωπίζεται διαφορετικά.

5. Αν εξοφλήσω, σταματά η ποινική δίωξη;

Σε πολλές περιπτώσεις η πλήρης ικανοποίηση ή εξόφληση οδηγεί σε εξάλειψη του αξιοποίνου ή σε μείωση της ποινής. Τα αποτελέσματα εξαρτώνται από το αδίκημα και το στάδιο της διαδικασίας.

6. Ευθύνομαι ως διαχειριστής για φορολογικά αδικήματα της εταιρείας;

Μπορεί να ευθύνεστε ως νόμιμος εκπρόσωπος ή διαχειριστής. Κρίσιμο είναι ποιος είχε πράγματι την ευθύνη των φορολογικών υποχρεώσεων τη συγκεκριμένη περίοδο.

7. Μπορεί να δεσμευτούν οι λογαριασμοί μου;

Ναι. Σε σοβαρές υποθέσεις, ιδίως όταν υπάρχει υπόνοια νομιμοποίησης εσόδων, οι αρχές μπορούν να δεσμεύσουν λογαριασμούς και περιουσιακά στοιχεία. Η δέσμευση μπορεί να προσβληθεί.

8. Ποια είναι η απάτη με υπολογιστή;

Είναι η πρόκληση περιουσιακής ζημίας μέσω επέμβασης σε ηλεκτρονικό σύστημα ή δεδομένα, π.χ. μη εξουσιοδοτημένες ηλεκτρονικές συναλλαγές. Τιμωρείται αυτοτελώς.

Δικηγορικό Γραφείο Μπούρας & Συνεργάτες: Εξειδίκευση σε σύνθετες υποθέσεις

Στα οικονομικά αδικήματα η υπεράσπιση κρίνεται στις λεπτομέρειες: σε ένα λογιστικό στοιχείο, στον υπολογισμό μιας ζημίας, στη σωστή στιγμή για ικανοποίηση ή ρύθμιση. Χρειάζεται συνδυασμός ποινικής, φορολογικής και εμπορικής γνώσης.

Το Δικηγορικό Γραφείο Ιωάννης Μπούρας & Συνεργάτες δραστηριοποιείται στην Αθήνα από το 1995, με συνέχεια τριών γενεών νομικών. Συνδυάζοντας εμπειρία στο Ποινικό Δίκαιο, στο Φορολογικό Δίκαιο και στο Δίκαιο της Επιχείρησης, αναλαμβάνουμε την υπεράσπιση κατηγορουμένων και την εκπροσώπηση θυμάτων απάτης και υπεξαίρεσης, από το στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης μέχρι το δικαστήριο.

Παρέχουμε άμεση τηλεφωνική καθοδήγηση, σαφές χρονοδιάγραμμα και ειλικρινή εκτίμηση για την πορεία της υπόθεσής σας.

Επικοινωνήστε μαζί μας:

• Τηλέφωνο: 210 3305169 | 698 075 9456
• Email: info@bouraslaw.gr
• Γραφείο Αθήνας: Σόλωνος 121, Αθήνα 10678
• Γραφείο Παλλήνης: Λ. Μαραθώνος 34, Παλλήνη 15351

Φόρμα επικοινωνίας: bouraslaw.gr/epikoinonia