Σύλληψη και Προφυλάκιση: Δικαιώματα, Προθεσμίες και Τι Μπορείτε να Κάνετε

Η σύλληψη και η προφυλάκιση είναι οι πιο δραστικοί περιορισμοί της προσωπικής ελευθερίας πριν από την έκδοση καταδικαστικής απόφασης. Ακριβώς επειδή αφορούν πρόσωπα που τεκμαίρονται αθώα, το Σύνταγμα και ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (Ν. 4620/2019) τις περιβάλλουν με αυστηρές εγγυήσεις. Η γνώση αυτών των εγγυήσεων και η άμεση παρουσία δικηγόρου κάνουν συχνά τη διαφορά ανάμεσα στην κράτηση και την ελευθερία.

Πότε επιτρέπεται η σύλληψη

Σύμφωνα με το άρθρο 6 του Συντάγματος, κανείς δεν συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται χωρίς αιτιολογημένο δικαστικό ένταλμα. Υπάρχουν δύο βασικές περιπτώσεις νόμιμης σύλληψης:

• Με ένταλμα σύλληψης: εκδίδεται από ανακριτή ή δικαστικό συμβούλιο και πρέπει να επιδοθεί τη στιγμή της σύλληψης. Περισσότερα στον οδηγό μας για το ένταλμα σύλληψης.
• Επ’ αυτοφώρω: όταν κάποιος καταλαμβάνεται την ώρα που διαπράττει το έγκλημα ή αμέσως μετά, οπότε η σύλληψη γίνεται χωρίς ένταλμα και η υπόθεση εκδικάζεται συνήθως με τη διαδικασία του αυτοφώρου.

Η προσαγωγή για εξακρίβωση στοιχείων δεν είναι σύλληψη. Είναι σύντομη διαδικασία για την επιβεβαίωση ταυτότητας και δεν επιτρέπεται να μετατραπεί σε κράτηση χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις.

Τα δικαιώματα του συλληφθέντος

• να ενημερωθεί αμέσως, σε γλώσσα που καταλαβαίνει, για τους λόγους της σύλληψης και την κατηγορία,
• να επικοινωνήσει με δικηγόρο της επιλογής του και να έχει τη συνδρομή του πριν από κάθε εξέταση,
• να ειδοποιήσει συγγενή ή πρόσωπο εμπιστοσύνης και, αν είναι αλλοδαπός, την προξενική αρχή,
• να σιωπήσει και να μην αυτοενοχοποιηθεί,
• να έχει δωρεάν διερμηνέα, αν δεν μιλά ελληνικά,
• να λάβει ιατρική φροντίδα, αν τη χρειαστεί.

Οποιαδήποτε δήλωση κάνετε στο αστυνομικό τμήμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί αργότερα. Γι’ αυτό η πρώτη και σημαντικότερη κίνηση είναι να ζητήσετε δικηγόρο.

Οι συνταγματικές προθεσμίες

Το Σύνταγμα θέτει αυστηρά χρονικά όρια:

• 24 ώρες: ο συλληφθείς πρέπει να οδηγηθεί στον αρμόδιο εισαγγελέα το αργότερο μέσα σε 24 ώρες από τη σύλληψη, ή στον αναγκαίο χρόνο αν η σύλληψη έγινε μακριά.
• 3 ημέρες (+2): ο ανακριτής οφείλει μέσα σε τρεις ημέρες από την προσαγωγή να αποφασίσει αν ο κατηγορούμενος θα αφεθεί ελεύθερος ή θα κρατηθεί. Η προθεσμία παρατείνεται κατά δύο ημέρες αν το ζητήσει ο ίδιος ο κατηγορούμενος ή σε περίπτωση ανωτέρας βίας.

Η παράταση αυτή χρησιμοποιείται συχνά από τον συνήγορο για τη μελέτη της δικογραφίας και την προετοιμασία της απολογίας.

Τι είναι η προφυλάκιση

Η προφυλάκιση ή, με τον επίσημο όρο, προσωρινή κράτηση, είναι η κράτηση του κατηγορουμένου σε σωφρονιστικό κατάστημα μέχρι τη δίκη. Δεν αποτελεί ποινή, αλλά μέτρο δικονομικού καταναγκασμού. Ο νόμος την αντιμετωπίζει ως έσχατη λύση.

Προϋποθέσεις της προσωρινής κράτησης

Η προφυλάκιση επιτρέπεται μόνο εφόσον συντρέχουν σωρευτικά:

• σοβαρές ενδείξεις ενοχής για κακούργημα,
• η κρίση ότι οι περιοριστικοί όροι δεν αρκούν,
• συγκεκριμένα στοιχεία που δείχνουν κίνδυνο φυγής (π.χ. έλλειψη γνωστής διαμονής, προετοιμασίες διαφυγής, προηγούμενη φυγοδικία, παραβίαση όρων) ή κίνδυνο τέλεσης νέων εγκλημάτων.

Η σοβαρότητα της κατηγορίας από μόνη της δεν αρκεί. Η απόφαση πρέπει να είναι ειδικά αιτιολογημένη. Εκδίδεται από τον ανακριτή με σύμφωνη γνώμη του εισαγγελέα και, αν διαφωνούν, αποφασίζει το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών.

Εναλλακτικές λύσεις: οι περιοριστικοί όροι

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων ο κατηγορούμενος αφήνεται ελεύθερος με περιοριστικούς όρους, όπως:

• περιοδική εμφάνιση στο αστυνομικό τμήμα,
• απαγόρευση εξόδου από τη χώρα,
• απαγόρευση επικοινωνίας με συγκεκριμένα πρόσωπα,
• καταβολή εγγύησης,
• κατ’ οίκον περιορισμός με ηλεκτρονική επιτήρηση.

Διάρκεια και προσβολή της προφυλάκισης

Σύμφωνα με το Σύνταγμα, η προσωρινή κράτηση για κακούργημα δεν μπορεί να υπερβεί το ένα έτος και, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, μπορεί να παραταθεί κατά έξι μήνες με απόφαση δικαστικού συμβουλίου. Η ανάγκη συνέχισης της κράτησης επανεξετάζεται περιοδικά.

Κατά της διάταξης προσωρινής κράτησης ο κατηγορούμενος μπορεί να ασκήσει προσφυγή στο Συμβούλιο Πλημμελειοδικών, μέσα σε πολύ σύντομη προθεσμία από την επίδοσή της. Μπορεί επίσης, οποτεδήποτε, να ζητήσει την άρση της κράτησης ή την αντικατάστασή της με περιοριστικούς όρους, αν μεταβληθούν οι συνθήκες. Αν τελικά αθωωθεί, υπό προϋποθέσεις δικαιούται αποζημίωση για την άδικη κράτηση.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Μπορεί η αστυνομία να με συλλάβει χωρίς ένταλμα;

Μόνο αν καταληφθείτε επ’ αυτοφώρω. Σε κάθε άλλη περίπτωση απαιτείται αιτιολογημένο δικαστικό ένταλμα.

2. Σε πόσο χρόνο πρέπει να με δει εισαγγελέας;

Το αργότερο μέσα σε 24 ώρες από τη σύλληψη, ή στον αναγκαίο χρόνο αν η σύλληψη έγινε μακριά από την έδρα του.

3. Τι σημαίνει «πήρε προθεσμία για να απολογηθεί»;

Ο κατηγορούμενος ζήτησε και έλαβε χρόνο, συνήθως μερικές ημέρες, για να μελετήσει τη δικογραφία και να προετοιμάσει την απολογία του με τον δικηγόρο του.

4. Είναι το ίδιο η προφυλάκιση με την καταδίκη;

Όχι. Η προφυλάκιση είναι προσωρινό μέτρο μέχρι τη δίκη και δεν σημαίνει ενοχή. Ο χρόνος κράτησης συνυπολογίζεται στην ποινή σε περίπτωση καταδίκης.

5. Μπορώ να προφυλακιστώ για πλημμέλημα;

Κατά κανόνα όχι. Η προσωρινή κράτηση προβλέπεται για κακουργήματα και μόνο όταν οι περιοριστικοί όροι δεν αρκούν.

6. Πόσο μπορεί να κρατήσει η προφυλάκιση;

Έως ένα έτος για κακουργήματα, με δυνατότητα εξαιρετικής παράτασης έξι μηνών, σύμφωνα με το Σύνταγμα.

7. Μπορώ να ζητήσω να αποφυλακιστώ με όρους;

Ναι. Μπορεί να ζητηθεί οποτεδήποτε η αντικατάσταση της κράτησης με περιοριστικούς όρους, όπως κατ’ οίκον περιορισμό με ηλεκτρονική επιτήρηση.

8. Δικαιούμαι αποζημίωση αν αθωωθώ;

Υπό προϋποθέσεις ναι. Ο νόμος προβλέπει αποζημίωση για όσους κρατήθηκαν άδικα και στη συνέχεια αθωώθηκαν.

Δικηγορικό Γραφείο Μπούρας & Συνεργάτες: Άμεση παρουσία όταν μετράει

Στη σύλληψη οι πρώτες ώρες είναι καθοριστικές. Η παρουσία δικηγόρου στο αστυνομικό τμήμα, η σωστή αξιοποίηση των προθεσμιών και μια τεκμηριωμένη απολογία μπορούν να αποτρέψουν την προφυλάκιση.

Το Δικηγορικό Γραφείο Ιωάννης Μπούρας & Συνεργάτες δραστηριοποιείται στην Αθήνα από το 1995, με συνέχεια τριών γενεών νομικών. Το τμήμα Ποινικού Δικαίου παρίσταται σε συλλήψεις και αυτόφωρες διαδικασίες, προετοιμάζει απολογίες ενώπιον ανακριτή, ασκεί προσφυγές κατά προσωρινής κράτησης και αιτήσεις αντικατάστασης με περιοριστικούς όρους.

Παρέχουμε άμεση τηλεφωνική καθοδήγηση, σαφές χρονοδιάγραμμα και ειλικρινή εκτίμηση για την πορεία της υπόθεσής σας.

Επικοινωνήστε μαζί μας:

• Τηλέφωνο: 210 3305169 | 698 075 9456
• Email: info@bouraslaw.gr
• Γραφείο Αθήνας: Σόλωνος 121, Αθήνα 10678
• Γραφείο Παλλήνης: Λ. Μαραθώνος 34, Παλλήνη 15351
• Φόρμα επικοινωνίας: gr/epikoinonia