Μήνυση ή Έγκληση; Διαφορές, Προθεσμίες & Παράβολο

 Στην καθημερινή γλώσσα λέμε «θα του κάνω μήνυση» για κάθε περίπτωση που θέλουμε να καταγγείλουμε κάποιον στη Δικαιοσύνη. Νομικά όμως η μήνυση και η έγκληση είναι διαφορετικές πράξεις, με διαφορετικές προϋποθέσεις, προθεσμίες και κόστος. Η λάθος επιλογή ή μια χαμένη προθεσμία μπορεί να σημαίνει ότι η υπόθεση δεν θα προχωρήσει ποτέ, ακόμη κι αν έχετε απόλυτο δίκιο.

Αυτεπάγγελτα και κατ’ έγκληση εγκλήματα

Για να καταλάβουμε τη διαφορά, πρέπει πρώτα να δούμε πώς διακρίνει ο νόμος τα εγκλήματα:

• Αυτεπάγγελτα διωκόμενα: η Πολιτεία υποχρεούται να τα διώξει μόλις λάβει γνώση, ανεξάρτητα από τη θέληση του θύματος. Εδώ ανήκουν τα περισσότερα σοβαρά εγκλήματα, όπως ανθρωποκτονία, ληστεία, βιασμός, εγκλήματα ενδοοικογενειακής βίας.
• Κατ’ έγκληση διωκόμενα: η δίωξη ξεκινά μόνο αν το ζητήσει ο παθών. Πρόκειται για αδικήματα όπου ο νομοθέτης αφήνει στο θύμα την απόφαση, όπως η εξύβριση, η δυσφήμηση, η απλή απειλή και η απλή φθορά ξένης ιδιοκτησίας.

Τι είναι η μήνυση

Η μήνυση είναι η γνωστοποίηση στις αρχές ότι τελέστηκε ένα αυτεπάγγελτα διωκόμενο έγκλημα. Τα βασικά της χαρακτηριστικά:

• μπορεί να την υποβάλει οποιοσδήποτε γνωρίζει για το έγκλημα, όχι μόνο το θύμα,
• δεν υπόκειται σε ειδική προθεσμία, πέρα από τον γενικό χρόνο παραγραφής του εγκλήματος,
• η απόσυρσή της δεν σταματά τη δίωξη, αφού η Πολιτεία διώκει ούτως ή άλλως,
• οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν υποχρέωση να αναφέρουν εγκλήματα που αντιλαμβάνονται κατά την υπηρεσία τους.

Τι είναι η έγκληση

Η έγκληση είναι η δήλωση του παθόντος ότι επιθυμεί την ποινική δίωξη ενός κατ’ έγκληση διωκόμενου εγκλήματος. Χωρίς αυτήν, η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να κινηθεί. Τα κρίσιμα σημεία είναι:

• Ποιος: μόνο ο παθών ή ο νόμιμος εκπρόσωπός του, π.χ. ο γονέας για ανήλικο.
• Προθεσμία τριών μηνών: η έγκληση πρέπει να υποβληθεί μέσα σε τρεις μήνες από τη στιγμή που ο παθών έμαθε και για την πράξη και για το πρόσωπο του δράστη. Αν η προθεσμία παρέλθει, το αξιόποινο εξαλείφεται οριστικά.
• Παραίτηση: αν ο δικαιούχος δηλώσει ρητά ενώπιον αρχής ότι παραιτείται από το δικαίωμα έγκλησης, δεν μπορεί να την υποβάλει αργότερα.
• Ανάκληση: η έγκληση μπορεί κατά κανόνα να ανακληθεί, κάτι που οδηγεί σε εξάλειψη του αξιοποίνου. Η ανάκληση όμως είναι οριστική και πρέπει να σταθμίζεται προσεκτικά.

Υπάρχουν και εγκλήματα που διώκονται αυτεπάγγελτα, αλλά για τα οποία ο νόμος επιτρέπει στο θύμα να ζητήσει να μην ασκηθεί ή να παύσει η δίωξη. Σε αυτά η εικόνα είναι πιο σύνθετη και χρειάζεται εξατομικευμένη εκτίμηση.

Το παράβολο των 100 ευρώ

Από τις 23 Φεβρουαρίου 2024, για τα απολύτως κατ’ έγκληση διωκόμενα εγκλήματα, ο εγκαλών καταθέτει παράβολο 100 ευρώ υπέρ του ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ. Αν δεν κατατεθεί, η έγκληση απορρίπτεται ως απαράδεκτη.

Παράβολο δεν απαιτείται, μεταξύ άλλων:

• για δικαιούχους νομικής βοήθειας,
• για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας,
• για εγκλήματα ενδοοικογενειακής βίας,
• για εγκλήματα ρατσιστικών διακρίσεων και παραβιάσεων της ίσης μεταχείρισης,
• για πράξεις σε βάρος δημοσίων υπαλλήλων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.

Πώς υποβάλλεται

Η μήνυση ή η έγκληση υποβάλλεται στο αστυνομικό τμήμα ή απευθείας στην Εισαγγελία Πρωτοδικών, γραπτώς ή προφορικά με σύνταξη έκθεσης. Μπορεί να κατατεθεί και από δικηγόρο με ειδικό πληρεξούσιο. Καλό είναι να περιλαμβάνει:

• σαφή περιγραφή των γεγονότων, με χρόνο και τόπο,
• τα στοιχεία του δράστη, αν είναι γνωστά,
• τα αποδεικτικά μέσα και τους μάρτυρες,
• δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής, αν θέλετε να συμμετέχετε ενεργά στη δίκη.

Ο εισαγγελέας εξετάζει την έγκληση και μπορεί να την απορρίψει αν δεν στηρίζεται στον νόμο ή είναι προφανώς αβάσιμη. Μια καλά συνταγμένη έγκληση μειώνει σημαντικά αυτόν τον κίνδυνο.

Προσοχή στις αβάσιμες καταγγελίες

Η υποβολή μήνυσης ή έγκλησης με ψευδή στοιχεία, εν γνώσει της αναλήθειάς τους, αποτελεί το αδίκημα της ψευδούς καταμήνυσης. Επιπλέον, ο εγκαλών μπορεί να επιβαρυνθεί με τα δικαστικά έξοδα αν η υπόθεση αποδειχθεί αβάσιμη.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Ποια είναι η βασική διαφορά μήνυσης και έγκλησης;

Η μήνυση αφορά αυτεπάγγελτα εγκλήματα και μπορεί να την υποβάλει οποιοσδήποτε. Η έγκληση αφορά κατ’ έγκληση εγκλήματα και μπορεί να την υποβάλει μόνο ο παθών.

2. Πόσο χρόνο έχω για να υποβάλω έγκληση;

Τρεις μήνες από τη στιγμή που μάθατε για την πράξη και για το ποιος την τέλεσε. Μετά, το αξιόποινο εξαλείφεται.

3. Πληρώνω παράβολο για μήνυση;

Το παράβολο των 100 ευρώ αφορά τα απολύτως κατ’ έγκληση εγκλήματα. Για αυτεπάγγελτα εγκλήματα και για τις εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος δεν απαιτείται.

4. Μπορώ να αποσύρω μια μήνυση;

Στα αυτεπάγγελτα εγκλήματα η απόσυρση δεν σταματά τη δίωξη. Στα κατ’ έγκληση, η ανάκληση της έγκλησης κατά κανόνα εξαλείφει το αξιόποινο.

5. Μπορώ να κάνω έγκληση για λογαριασμό άλλου;

Μόνο αν είστε νόμιμος εκπρόσωπός του ή πληρεξούσιος δικηγόρος με ειδική εξουσιοδότηση. Για αυτεπάγγελτα εγκλήματα, οποιοσδήποτε μπορεί να υποβάλει μήνυση.

6. Τι γίνεται αν δεν ξέρω ποιος είναι ο δράστης;

Μπορείτε να καταγγείλετε κατ’ αγνώστων. Στα κατ’ έγκληση εγκλήματα, η τρίμηνη προθεσμία αρχίζει όταν μάθετε την ταυτότητα του δράστη.

7. Πρέπει να δηλώσω παράσταση πολιτικής αγωγής;

Δεν είναι υποχρεωτικό, σας δίνει όμως ενεργό ρόλο στη δίκη και τη δυνατότητα να διεκδικήσετε χρηματική ικανοποίηση.

8. Χρειάζομαι δικηγόρο για να υποβάλω μήνυση ή έγκληση;

Δεν είναι υποχρεωτικό, είναι όμως ιδιαίτερα χρήσιμο. Ο δικηγόρος θα κρίνει αν χρειάζεται μήνυση ή έγκληση, θα τηρήσει τις προθεσμίες και θα συντάξει το κείμενο ώστε να μην απορριφθεί.

Δικηγορικό Γραφείο Μπούρας & Συνεργάτες: Σωστά από το πρώτο βήμα

Η μήνυση ή η έγκληση είναι η αφετηρία κάθε ποινικής υπόθεσης. Μια σωστά διατυπωμένη και έγκαιρα υποβληθείσα καταγγελία ανοίγει τον δρόμο για τη δικαίωση, ενώ ένα λάθος στην αρχή δύσκολα διορθώνεται αργότερα.

Το Δικηγορικό Γραφείο Ιωάννης Μπούρας & Συνεργάτες δραστηριοποιείται στην Αθήνα από το 1995, με συνέχεια τριών γενεών νομικών. Το τμήμα Ποινικού Δικαίου αναλαμβάνει τη σύνταξη και κατάθεση μηνύσεων και εγκλήσεων, τη δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής και την εκπροσώπησή σας σε όλα τα στάδια, καθώς και την υπεράσπιση όσων καταγγέλλονται αδίκως.

Παρέχουμε άμεση τηλεφωνική καθοδήγηση, σαφές χρονοδιάγραμμα και ειλικρινή εκτίμηση για την πορεία της υπόθεσής σας.

Επικοινωνήστε μαζί μας:

• Τηλέφωνο: 210 3305169 | 698 075 9456
• Email: info@bouraslaw.gr
• Γραφείο Αθήνας: Σόλωνος 121, Αθήνα 10678
• Γραφείο Παλλήνης: Λ. Μαραθώνος 34, Παλλήνη 15351
• Φόρμα επικοινωνίας: gr/epikoinonia