Μια καταδίκη σε φυλάκιση δεν σημαίνει πάντα ότι ο καταδικασθείς θα μπει στη φυλακή. Για τις μικρότερες ποινές, ο νόμος προβλέπει εναλλακτικούς τρόπους έκτισης: την παροχή κοινωφελούς εργασίας και τη μετατροπή της ποινής σε χρηματική. Με τον Ν. 5090/2024 οι κανόνες άλλαξαν ουσιαστικά, με νέα όρια, νέα σειρά εφαρμογής και την επαναφορά της μετατροπής σε χρήμα, που είχε καταργηθεί με τον Ποινικό Κώδικα του 2019.

Η σειρά που εξετάζει το δικαστήριο

Όταν επιβάλλεται φυλάκιση έως δύο έτη, το δικαστήριο εξετάζει κατά κανόνα τις επιλογές με την εξής σειρά:

• Αναστολή εκτέλεσης (άρθρο 99 ΠΚ): αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις, η ποινή αναστέλλεται και δεν εκτίεται.
• Μετατροπή σε κοινωφελή εργασία (άρθρο 104Α ΠΚ): αν δεν χορηγηθεί αναστολή, η φυλάκιση μετατρέπεται σε παροχή κοινωφελούς εργασίας.
• Μετατροπή σε χρηματική ποινή (άρθρο 80Α ΠΚ): αν δεν εφαρμόζεται ούτε η αναστολή ούτε η κοινωφελής εργασία, η φυλάκιση μετατρέπεται σε χρήμα.
• Πραγματική έκτιση: μόνο όταν το δικαστήριο κρίνει με ειδική αιτιολογία ότι καμία από τις παραπάνω λύσεις δεν αρκεί για να αποτρέψει τον δράστη από νέα εγκλήματα.

Για την αναστολή αναλυτικά, δείτε τους οδηγούς μας για την αναστολή ποινής φυλάκισης και την αίτηση αναστολής εκτέλεσης ποινής.

Μετατροπή σε κοινωφελή εργασία (άρθρο 104Α ΠΚ)

Όταν επιβάλλεται φυλάκιση που δεν υπερβαίνει τα δύο έτη και δεν χορηγείται αναστολή, η ποινή μετατρέπεται σε παροχή κοινωφελούς εργασίας, εκτός αν το δικαστήριο κρίνει με ειδική αιτιολογία ότι αυτό δεν αρκεί. Το όριο ήταν παλαιότερα τα τρία έτη και μειώθηκε στα δύο με τον Ν. 5090/2024.

Οι βασικοί κανόνες είναι:

• Αναλογία: μία ημέρα φυλάκισης αντιστοιχεί σε έως δύο ώρες κοινωφελούς εργασίας.
• Ανώτατο όριο: έως 1.200 ώρες ή έως 3.600 ώρες σε συνολική ποινή, και διάρκεια όχι μεγαλύτερη από τρία έτη.
• Συναίνεση: η μετατροπή προϋποθέτει τη συναίνεση και την παρουσία του καταδικασθέντος. Αν ήταν απών, μπορεί να τη ζητήσει αργότερα με αίτηση.
• Μεταβολή συνθηκών: αν αλλάξουν ουσιωδώς οι συνθήκες, μπορεί να ζητηθεί επανυπολογισμός.

Η εργασία παρέχεται χωρίς αμοιβή σε φορείς του Δημοσίου, της τοπικής αυτοδιοίκησης ή κοινωφελή νομικά πρόσωπα, υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής. Προσαρμόζεται κατά το δυνατόν στις ικανότητες και στο ωράριο εργασίας του καταδικασθέντος.

Τι γίνεται αν δεν εκτελεστεί η κοινωφελής εργασία

Αν ο καταδικασθείς, από δική του υπαιτιότητα, δεν παρέχει την εργασία ή την παρέχει πλημμελώς, ο εισαγγελέας εκτέλεσης ποινών, λαμβάνοντας υπόψη τη σοβαρότητα της παράβασης και το μέρος που έχει ήδη εκτελεστεί, μπορεί:

• να του απευθύνει σύσταση,
• να παρατείνει την προθεσμία έως ένα επιπλέον έτος,
• να παραπέμψει την υπόθεση στο δικαστήριο, που μπορεί να διατάξει την έκτιση της αρχικής ποινής φυλάκισης, αφαιρουμένου του χρόνου που έχει ήδη εκτελεστεί.

Μετατροπή σε χρήμα (άρθρο 80Α ΠΚ)

Με τον Ν. 5090/2024 επανήλθε η μετατροπή της φυλάκισης σε χρηματική ποινή. Εφαρμόζεται σε ποινές έως δύο έτη, όταν δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αναστολής ή κοινωφελούς εργασίας.

• Ποσό: κάθε ημέρα φυλάκισης αντιστοιχεί σε 10 έως 100 ευρώ, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση του καταδικασθέντος.
• Δόσεις: αν δεν μπορεί να καταβάλει άμεσα το ποσό, ή αν η καταβολή θα εμπόδιζε την αποζημίωση του θύματος, το δικαστήριο ορίζει προθεσμία έως τρία έτη, εφάπαξ ή σε δόσεις.
• Αλλαγή οικονομικής κατάστασης: αν αργότερα η πληρωμή γίνει αδύνατη, μπορεί να ζητηθεί παράταση με συνολική προθεσμία έως πέντε έτη ή αντικατάσταση με κοινωφελή εργασία. Κάθε αίτημα υποβάλλεται μία φορά.

Η επιλογή του ποσού ανά ημέρα είναι κρίσιμη, γιατί στις μεγαλύτερες ποινές το σύνολο μπορεί να γίνει πολύ υψηλό. Ενδεικτικά, για ποινή έξι μηνών (180 ημερών), το ποσό κυμαίνεται από 1.800 έως 18.000 ευρώ. Ο συνήγορος πρέπει να τεκμηριώσει την οικονομική κατάσταση του καταδικασθέντος ώστε να οριστεί το χαμηλότερο δυνατό ποσό.

Κοινωφελής εργασία ως κύρια ποινή

Πέρα από τη μετατροπή, ο Ποινικός Κώδικας προβλέπει την κοινωφελή εργασία και ως αυτοτελή ποινή για ορισμένα πλημμελήματα, που επιβάλλεται απευθείας από το δικαστήριο. Σε κάθε περίπτωση η εργασία εκτελείται υπό την εποπτεία των επιμελητών κοινωνικής αρωγής.

Πώς βοηθά ο δικηγόρος

• τεκμηριώνει τις προϋποθέσεις για αναστολή, ώστε να αποφευχθεί κάθε έκτιση,
• αν δεν δοθεί αναστολή, προβάλλει την κοινωφελή εργασία και φροντίζει να δηλωθεί η συναίνεση,
• στη μετατροπή σε χρήμα, αποδεικνύει την οικονομική κατάσταση για χαμηλότερο ποσό και ζητά δόσεις,
• σε περίπτωση δυσκολίας εκτέλεσης, υποβάλλει αιτήματα παράτασης, επανυπολογισμού ή αντικατάστασης.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Ποιες ποινές μπορούν να μετατραπούν;

Μετά τον Ν. 5090/2024, η μετατροπή σε κοινωφελή εργασία ή σε χρήμα αφορά ποινές φυλάκισης έως δύο έτη.

2. Πόσες ώρες κοινωφελούς εργασίας αντιστοιχούν σε μία ημέρα φυλάκισης;

Έως δύο ώρες ανά ημέρα φυλάκισης, με ανώτατο όριο 1.200 ώρες και μέγιστη διάρκεια τρία έτη.

3. Πόσο κοστίζει η μετατροπή σε χρήμα;

Από 10 έως 100 ευρώ για κάθε ημέρα φυλάκισης, ανάλογα με την οικονομική σας κατάσταση.

4. Μπορώ να πληρώσω σε δόσεις;

Ναι. Το δικαστήριο μπορεί να ορίσει προθεσμία έως τρία έτη, εφάπαξ ή σε δόσεις, και υπό προϋποθέσεις να την παρατείνει έως πέντε έτη συνολικά.

5. Είμαι υποχρεωμένος να δεχθώ την κοινωφελή εργασία;

Όχι. Η μετατροπή σε κοινωφελή εργασία προϋποθέτει τη συναίνεσή σας. Αν δεν συναινέσετε, εξετάζεται η μετατροπή σε χρήμα ή η έκτιση.

6. Τι γίνεται αν δεν κάνω την κοινωφελή εργασία;

Μπορεί να σας απευθυνθεί σύσταση, να παραταθεί η προθεσμία ή, σε σοβαρές περιπτώσεις, να διαταχθεί η έκτιση της αρχικής ποινής.

7. Αν δεν μπορώ πλέον να πληρώσω τη μετατραπείσα ποινή;

Μπορείτε να ζητήσετε παράταση ή αντικατάσταση της χρηματικής ποινής με κοινωφελή εργασία, εφόσον άλλαξε ουσιωδώς η οικονομική σας κατάσταση.

8. Γράφεται η καταδίκη στο ποινικό μητρώο;

Η μετατροπή αφορά τον τρόπο εκτέλεσης της ποινής, όχι την καταδίκη. Οι συνέπειες για το ποινικό μητρώο πρέπει να εξεταστούν ανάλογα με την περίπτωση.

Δικηγορικό Γραφείο Μπούρας & Συνεργάτες: Κάθε επιλογή πριν τη φυλακή

Η διαφορά ανάμεσα σε αναστολή, κοινωφελή εργασία, χρηματική ποινή και πραγματική έκτιση κρίνεται συχνά από την προετοιμασία της υπεράσπισης. Τα σωστά επιχειρήματα και τα σωστά έγγραφα την ώρα της απόφασης μπορούν να σας κρατήσουν έξω από τη φυλακή.

Το Δικηγορικό Γραφείο Ιωάννης Μπούρας & Συνεργάτες δραστηριοποιείται στην Αθήνα από το 1995, με συνέχεια τριών γενεών νομικών. Το τμήμα Ποινικού Δικαίου διεκδικεί την ευνοϊκότερη δυνατή μορφή εκτέλεσης της ποινής, υποβάλλει αιτήσεις μετατροπής, παράτασης, δόσεων και αντικατάστασης και σας εκπροσωπεί ενώπιον του εισαγγελέα εκτέλεσης ποινών.

Παρέχουμε άμεση τηλεφωνική καθοδήγηση, σαφές χρονοδιάγραμμα και ειλικρινή εκτίμηση για την πορεία της υπόθεσής σας.

Επικοινωνήστε μαζί μας:

• Τηλέφωνο: 210 3305169 | 698 075 9456
• Email: info@bouraslaw.gr
• Γραφείο Αθήνας: Σόλωνος 121, Αθήνα 10678
• Γραφείο Παλλήνης: Λ. Μαραθώνος 34, Παλλήνη 15351

Φόρμα επικοινωνίας: bouraslaw.gr/epikoinonia