Η απάτη είναι από τα πιο συχνά περιουσιακά εγκλήματα στα ελληνικά δικαστήρια. Στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζεται ως πλημμέλημα, όμως όταν η ζημία ξεπερνά συγκεκριμένα ποσά ή η πράξη έχει ορισμένα επιβαρυντικά στοιχεία, μετατρέπεται σε κακούργημα, με ποινή κάθειρξης έως δέκα ετών ή και περισσότερο. Το όριο των 120.000 ευρώ είναι το πιο κρίσιμο σημείο αυτής της διάκρισης και συχνά το βασικό πεδίο μάχης ανάμεσα σε κατηγορία και υπεράσπιση.
Τι είναι η απάτη (άρθρο 386 ΠΚ)
Απάτη διαπράττει όποιος, με σκοπό να αποκομίσει ο ίδιος ή άλλος παράνομο περιουσιακό όφελος, βλάπτει ξένη περιουσία πείθοντας κάποιον σε πράξη, παράλειψη ή ανοχή, είτε παρουσιάζοντας εν γνώσει του ψευδή γεγονότα σαν αληθινά είτε αποκρύπτοντας ή αποσιωπώντας αληθινά. Για να στοιχειοθετηθεί χρειάζονται σωρευτικά:
- εξαπάτηση με ψευδείς παραστάσεις ή απόκρυψη αλήθειας,
- πλάνη του θύματος που το οδηγεί σε περιουσιακή διάθεση,
- περιουσιακή ζημία που συνδέεται αιτιωδώς με την πλάνη,
- δόλος και σκοπός παράνομου πλουτισμού.
Αν λείπει έστω και ένα στοιχείο, δεν υπάρχει απάτη. Γι’ αυτό πολλές υποθέσεις που ξεκινούν ως κατηγορία για απάτη αποδεικνύονται τελικά απλές αστικές διαφορές, όπως μια σύμβαση που δεν εκτελέστηκε ή ένα χρέος που δεν πληρώθηκε.
Η κλιμάκωση: από πλημμέλημα σε κακούργημα
Ο Ποινικός Κώδικας κλιμακώνει την ποινή ανάλογα με το ύψος της ζημίας και τον τρόπο τέλεσης:
- Βασική απάτη: πλημμέλημα, που τιμωρείται με φυλάκιση.
- Ιδιαίτερα μεγάλη ζημία: πλημμέλημα με αυστηρότερη ποινή, φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών και χρηματική ποινή.
- Απάτη κατ’ επάγγελμα με συνεργό: κακούργημα, με κάθειρξη έως οκτώ έτη και χρηματική ποινή, όταν ο δράστης έχει ενωθεί με άλλον και εκμεταλλεύεται την ηλικία ή την ψυχική κατάσταση του θύματος ή του προκαλεί φόβο και ανασφάλεια, όπως συμβαίνει στις τηλεφωνικές απάτες σε βάρος ηλικιωμένων.
- Ζημία άνω των 120.000 ευρώ: κακούργημα, με κάθειρξη έως δέκα έτη και χρηματική ποινή.
- Απάτη σε βάρος του Δημοσίου άνω των 120.000 ευρώ: κακούργημα, με κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών και χρηματική ποινή έως 1.000 ημερήσιες μονάδες, όταν η πράξη στρέφεται άμεσα κατά του Ελληνικού Δημοσίου, νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου ή ΟΤΑ.
Παρόμοια κλιμάκωση ισχύει και για την απάτη με υπολογιστή (άρθρο 386Α ΠΚ), όπου η ζημία άνω των 120.000 ευρώ επίσης οδηγεί σε κάθειρξη. Για τη γενική εικόνα των περιουσιακών εγκλημάτων, δείτε τον οδηγό μας για τα οικονομικά αδικήματα.
Πώς υπολογίζεται το όριο των 120.000 ευρώ
Ο νόμος μιλά για ζημία που υπερβαίνει συνολικά τα 120.000 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι:
- το όριο αφορά την πραγματική περιουσιακή ζημία του θύματος, όχι απαραίτητα το ποσό που ισχυρίζεται ο εγκαλών,
- όταν πολλές επιμέρους πράξεις συνιστούν ενιαίο έγκλημα, τα ποσά μπορεί να αθροίζονται και να ξεπεράσουν μαζί το όριο,
- τα ποσά που έχουν ήδη επιστραφεί ή συμψηφιστεί μπορεί να επηρεάσουν τον υπολογισμό,
- ο υπολογισμός γίνεται με βάση αποδείξεις, όπως τραπεζικές κινήσεις, συμβάσεις και λογιστικά στοιχεία, και συχνά απαιτεί πραγματογνωμοσύνη.
Για την υπεράσπιση, η αμφισβήτηση του ύψους της ζημίας έχει τεράστια σημασία. Αν αποδειχθεί ότι η ζημία είναι κάτω από 120.000 ευρώ, η πράξη από κακούργημα γίνεται πλημμέλημα, με εντελώς διαφορετικές συνέπειες για την ποινή, τη διαδικασία και την παραγραφή.
Τι αλλάζει όταν η απάτη είναι κακούργημα
- Αυτεπάγγελτη δίωξη: η Πολιτεία διώκει την πράξη ανεξάρτητα από τη βούληση του θύματος.
- Κύρια ανάκριση: ο κατηγορούμενος καλείται σε απολογία ενώπιον ανακριτή, και μπορεί να επιβληθούν περιοριστικοί όροι ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, προσωρινή κράτηση.
- Αρμόδιο δικαστήριο: η κακουργηματική απάτη εκδικάζεται κατά κανόνα από το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων, όχι από το Πλημμελειοδικείο.
- Παραγραφή: μεγαλύτερος χρόνος παραγραφής από τα πλημμελήματα, ενώ για την απάτη σε βάρος του Δημοσίου άνω των 120.000 ευρώ ο νόμος ορίζει ρητά είκοσι χρόνια.
- Δέσμευση περιουσίας: συχνά δεσμεύονται λογαριασμοί και περιουσιακά στοιχεία, ενώ μπορεί να προστεθεί και κατηγορία για νομιμοποίηση εσόδων.
Η σημασία της ικανοποίησης του θύματος
Στα περιουσιακά εγκλήματα ο νόμος δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην αποκατάσταση της ζημίας. Η πλήρης ικανοποίηση του παθόντος, ανάλογα με το στάδιο της διαδικασίας, μπορεί να οδηγήσει σε απαλλαγή από την ποινή ή σε σημαντική μείωσή της. Γι’ αυτό το πότε και πώς θα γίνει μια ρύθμιση με το θύμα είναι στρατηγική απόφαση που πρέπει να ληφθεί νωρίς, με τη συμβουλή δικηγόρου.
Πώς οργανώνεται η υπεράσπιση
- έλεγχος αν πρόκειται για απάτη ή για αστική διαφορά, π.χ. αθέτηση σύμβασης ή αδυναμία πληρωμής,
- αμφισβήτηση του δόλου, δηλαδή αν υπήρχε από την αρχή πρόθεση εξαπάτησης,
- αμφισβήτηση του ύψους της ζημίας, με τεχνικό σύμβουλο ή λογιστή, ώστε να πέσει κάτω από το όριο των 120.000 ευρώ,
- έλεγχος παραγραφής και διαδικαστικών σφαλμάτων,
- αξιοποίηση της ικανοποίησης του θύματος για ευνοϊκότερη έκβαση.
Αν είστε ο ζημιωθείς, μπορείτε να συμμετέχετε στη διαδικασία ως πολιτική αγωγή και να διεκδικήσετε τα χρήματά σας.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
- Από ποιο ποσό η απάτη γίνεται κακούργημα;
Όταν η ζημία υπερβαίνει συνολικά τα 120.000 ευρώ. Κακούργημα είναι επίσης η απάτη κατ’ επάγγελμα με συνεργό, σε βάρος ευάλωτων θυμάτων, ανεξάρτητα από το ποσό.
- Ποια ποινή προβλέπεται για απάτη άνω των 120.000 ευρώ;
Κάθειρξη έως δέκα έτη και χρηματική ποινή. Αν η απάτη στρέφεται κατά του Δημοσίου, ΝΠΔΔ ή ΟΤΑ, η ποινή είναι κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών.
- Αθροίζονται τα ποσά από πολλές πράξεις;
Όταν οι επιμέρους πράξεις συνιστούν ενιαίο έγκλημα, η συνολική ζημία μπορεί να αθροιστεί. Το αν συμβαίνει αυτό κρίνεται κατά περίπτωση και είναι συχνά κεντρικό σημείο της υπεράσπισης.
- Αν η ζημία είναι 110.000 ευρώ, τι ισχύει;
Η πράξη παραμένει πλημμέλημα, αν δεν συντρέχει άλλη κακουργηματική περίπτωση, και μπορεί να τιμωρηθεί ως απάτη με ιδιαίτερα μεγάλη ζημία.
- Ποιο δικαστήριο δικάζει την κακουργηματική απάτη;
Κατά κανόνα το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων, μετά από κύρια ανάκριση.
- Αν επιστρέψω τα χρήματα, σταματά η δίωξη;
Η δίωξη για κακούργημα δεν σταματά αυτόματα. Η πλήρης ικανοποίηση του θύματος όμως μπορεί να οδηγήσει σε απαλλαγή από την ποινή ή σε σημαντική μείωσή της, ανάλογα με το στάδιο.
- Μια μη εκπληρωμένη σύμβαση είναι απάτη;
Όχι από μόνη της. Απάτη υπάρχει μόνο αν από την αρχή υπήρχε δόλια εξαπάτηση. Η απλή αθέτηση υποχρέωσης είναι αστική διαφορά.
- Μπορεί να προφυλακιστώ για απάτη άνω των 120.000 ευρώ;
Η προσωρινή κράτηση είναι εξαιρετικό μέτρο και επιβάλλεται μόνο αν οι περιοριστικοί όροι δεν αρκούν, π.χ. όταν υπάρχει κίνδυνος φυγής. Στις περισσότερες περιπτώσεις επιβάλλονται όροι.
Δικηγορικό Γραφείο Μπούρας & Συνεργάτες: Υπεράσπιση σε σύνθετες υποθέσεις απάτης
Σε μια κατηγορία για κακουργηματική απάτη, η διαφορά μεταξύ κάθειρξης και ηπιότερης έκβασης κρίνεται συχνά στους αριθμούς: στο πραγματικό ύψος της ζημίας, στα λογιστικά στοιχεία και στη σωστή στιγμή για ικανοποίηση του θύματος.
Το Δικηγορικό Γραφείο Ιωάννης Μπούρας & Συνεργάτες δραστηριοποιείται στην Αθήνα από το 1995, με συνέχεια τριών γενεών νομικών. Το τμήμα Ποινικού Δικαίου αναλαμβάνει υποθέσεις απάτης σε όλα τα στάδια: από την προκαταρκτική εξέταση και την απολογία στον ανακριτή μέχρι την εκδίκαση στο Εφετείο Κακουργημάτων, καθώς και την εκπροσώπηση θυμάτων απάτης που διεκδικούν τα χρήματά τους.
Παρέχουμε άμεση τηλεφωνική καθοδήγηση, σαφές χρονοδιάγραμμα και ειλικρινή εκτίμηση για την πορεία της υπόθεσής σας.
Επικοινωνήστε μαζί μας:
- Τηλέφωνο: 210 3305169 | 698 075 9456
- Email: info@bouraslaw.gr
- Γραφείο Αθήνας: Σόλωνος 121, Αθήνα 10678
- Γραφείο Παλλήνης: Λ. Μαραθώνος 34, Παλλήνη 15351
- Φόρμα επικοινωνίας: gr/epikoinonia

Ο Ιωάννης Γ. Μπούρας είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω και ιδρυτής του Δικηγορικού Γραφείου Μπούρας & Συνεργάτες. Είναι απόφοιτος του Προτύπου Λυκείου Αναβρύτων και της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Διαθέτει πολυετή δικαστηριακή εμπειρία, ιδίως στον τομέα του ποινικού δικαίου, ενώ δραστηριοποιείται και στο δίκαιο των ακινήτων. Παρέχει νομικές υπηρεσίες και εκπροσώπηση σε ιδιώτες και επιχειρήσεις με έμφαση στην ουσιαστική και αποτελεσματική διαχείριση των υποθέσεων.